„Jabłuszko pełne snów…” Ałmaty, Kazachstan

Jabłko to jeden z najpopularniejszych, o ile nie najbardziej popularny, owoc na świecie. W 1990 roku brytyjska organizacja ekologiczna Common Ground „wymyśliła” Święto Jabłka. Dlaczego? Wiadomo – żeby propagować zalety jabłek. Bo to i witaminy, i błonnik, i wpływ na odporność organizmu, zmniejszenie cholesterolu…. Wszak: „Kto codziennie jabłko zjada, tego lekarz rzadko bada”.

 

W szerszym aspekcie, obchody święta i towarzyszące mu wydarzenia mają podnieść świadomość na temat pochodzenia żywności, mają zwrócić uwagę na różnorodność nie tylko gatunków jabłoni, ale w ogóle ekosystemów, na to co możemy utracić w wyniku postępu cywilizacji.

W Polsce Święto Jabłka obchodzone jest 28 września, w niektórych krajach (m.in. w USA) 21 września.

 

Nie można też nie wspomnieć o jabłku jako o jednym z najbardziej popularnych, i uniwersalnych – łączących motywy religijne, mitologiczne i ludowe – symboli w kulturze, poczynając od owocu z Drzewa Poznania Dobra i Zła.  W mitologii greckiej złote jabłka z ogrodu Hesperyd symbolizowały nieśmiertelność i wieczną młodość. Jabłkiem posłużył się Parys i zła macocha w Królewnie Śnieżce.

I jeszcze Wilhelm Tell, Isaac Newton, Big Apple, czy zielone jabłuszko (w czasach PRL-u)… I inspiracja dla twórców. „Jabłuszko pełne snów”, które dało tytuł temu postowi to tytuł piosenki, którą z dawnych lat. Autorem słów jest Tadeusz Urgacz (muzyka Bogusław Klimczuk, najbardziej znane wykonanie – Mieczysław Wojnicki)

Przykłady można by mnożyć, ja powspominam.

 

W latach siedemdziesiątych XX wieku uczestniczyłam w międzynarodowym studenckim spotkaniu. My, studenci z Polski i studenci z „bratniego” kraju za wschodnią granicą, z dalekiej azjatyckiej republiki.

W ramach wymiany suwenirów otrzymałam broszkę w kształcie jabłuszka. Czerwona ozdoba bardzo się wszystkim podobała, każdy chciał ją zobaczyć z bliska…

 

Po „procesie” podziwiania przez wszystkich jabłuszko już do mnie nie wróciło! Komuś się bardzo, bardzo spodobało.

A ja zakodowałam informację, że nazwa miasta w Kazachskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej, w którym studiował darczyńca owej broszki, stolica tej republiki – Ałma Ata – ma coś wspólnego z jabłkiem…

 

Ałmaty odwiedziłam dopiero dwa lata temu, w 2024 roku. 

 

 

Miasto, które rozrosło się z rosyjskiego fortu Zailijskoje założonego na trasie Jedwabnego Szlaku w 1854 roku, zmieniło przez wieku i status, i nazwę.  Od 1867 do 1921 roku miasto nosiło nazwę Wierny (Ве́рный). W 1921 roku po raz pierwszy pojawia się nazwa nawiązująca do jabłka – Ałma-Ata (Алма-Ата), co tłumaczy się zwykle jako „ojciec jabłek” (czasem nazwa ta jest interpretowana jako "pełne jabłek" lub "bogate w jabłka"). Taka nazwa obowiązywała w Związku Radzieckim, którego republiką był Kazachstan. W języku kazachskim nazwa brzmiała Алматы (Ałmaty). Po uzyskaniu niepodległości przez Kazachstan w 1993 roku władze kazachskie podjęły decyzję o przyjęciu jako urzędowej nazwy kazachskiej formy „Ałmaty”.

W 1997 roku miasto straciło status stolicy Kazachstanu/Republiki Kazachstanu, niepodległego już państwa., którą przeniesiono do Akmoły (tę nazwę zmieniono rok później na „Astana”).

 

Dlaczego jabłka i dlaczego właśnie tutaj, w południowej części Kazachstanu? Według legendy kazachskiej to w Kazachstanie, u podnóża Tienszan rosła pierwsza jabłoń.

Istotnie, pierwotnie jabłonie występowały w Azji Centralnej. Do dzisiaj na wzgórzach wokół Ałmatów można natknąć się na dzikie sady jabłoni. 

 

W jakimś stopniu kaukaską legendę potwierdzają badania genetyków, którzy dowodzą, że jabłoń domowa wywodzi się od drzew Malus severi (jabłoń dzika), które rosły przed wiekami na terytorium dzisiejszego Kazachstanu. Stąd rozprzestrzeniały się na cały świat – od ok. 1500 roku p.n.e. Natomiast pierwsze ślady spożywania jabłek przez człowieka pochodzą z terenu dzisiejszej Turcji, sprzed ok. 8500 lat p.n.e.

Zdjęcia ilustrujące ten wpis pochodzą z Ałmatów oraz z Astany, w której zdobiły Plac Ałamty. 

Niestety muzeum jabłek było nieczynne.  

I po raz wtóry - niestety - sklepy z pamiątkami nie miały w ofercie broszek w kształcie jabłuszek... jabłuszkowych kolczyków też nie było... 

Anitkabir - Mauzoleum „Ojca Turków" - Atatürka. Ankara, Turcja

"Anitkabir" to turecka nazwa mauzoleum Mustafy Kemala Atatürka, współtwórcy i pierwszego prezydenta Republiki Tureckiej od  mementu jej utworzenia w 1923 roku do jego śmierci 10 listopada 1938 roku.

Już w pierwszym dniu mojego pobytu w Ankarze znalazłam się w pobliżu tego obiektu, więc trudno było go minąć, skoro to jedno z naważniejszech (wg przewodniów i folderów) miejsc w stolicy Turcji.

Mauzoleum położone jest w centrum Ankary, na wzgórzu zwanym Anıttepe. 

Zostało zaprojektowane przez architektów: profesora Emina Onata oraz Orhana Arda, zwycięzców konkursu ogłoszonego w 1942 roku. Konkurs miał wyłonić projekt mauzoleum, "które ukaże osiągnięcia i osobowość Atatürka i jednocześnie całego narodu tureckiego".

Budowę mauzoleum ukończono w 1953 roku. Ciało Atatürka zostało przeniesione do mauzoleum 10 listopada 1953 roku, w piętnastą rocznicę jego śmieci (do tego czasu trumna z ciałem była pochowana w Muzeum Etnograficznym).

Marmurowy sarkofag w Sali Honoru, głównej sali mauzoleum, jest grobem pozornym. Pod nim znajduje się komora, w której spoczywa trumna z ciałem Atatürka. Otoczona jest pojemnikami wypełnionymi ziemią ze wszystkich miast Turcji. Komora ta nie jest udostępniona do zwiedzania - można ją obejrzeć na monitorach w muzeum. 

Mauzoleum jest otoczone Parkiem Pokoju. Nazwa ta została zainspirowana jednym z powiedzeń Atatürka: „Pokój w kraju, pokój na świecie”. 

Wygłaszanie maksym chyba było zwyczajem pierwszego prezydenta, skoro wiele z nich umieszczono na billboardach, które mijam chodząc ulicami Ankary.

Park jest niedostępny dla zwiedzających, dostępna jest tylko droga prowadząca przez park do mauzoleum. Początek tej drogi - wejście - znajduje się w połnocnym narożniku parku. Nie można wnosić większych bagaży, ale na recepcji/strażnicy są skrytki do ich przechowania.

Całe założenie - mauzoleum jest tylko jego częścią - znajduje się w odległości kilkuset metrów od wejścia, droga wiedzie nieco pod górkę (wszak to wzgórze Anıttepe). Można skorzystać z bezpłatnej podwózki mini busem. 

Aleja Lwów o długości 262 metrów  to pierwszy odcinek drogi prowadzącej do mauzoleum. Jej początek flankują Wieża Niepodległości i Wieża Wolności. Weksponowano w nich wóz bojowy i łódź, którymi wieziono ciało Atatürka w czasie pogrzebu. 

Wzdłuż Alei ustawiono 24 hetyckie lwy symbolizujące siłę i jedność.

Hetyci byli starożytnym ludem indoeuropejskim, który w II tysiącleciu p.n.e. stworzył potężne imperium w Anatolii, obecnie Turcja.

Aleja Lwów prowadzi na Plac Zwycięstwa zwany też Placem Ceremonianym o wymiarach 129 × 84,25 metra. Plac wyłożony jest kostkami z trawertynu w czterech kolorach (czarnym, czerwonym, żółtym i białym), które tworzą kompozycję składającą się z 373 tradycyjnych motywów tureckich dywanów i kilimów. 

Plac otoczony jest galeriami i kolejnymi wieżami w których umieszczono samochody, z których korzystał prezydent.

W jednej z galerii znajduje się niewielka sala konferencyjna. 

Północno-wschodnią stronę placu zajmuje mauzoleum. Do jego wnętrza, do wspomnianej wcześniej Sali Honoru prowadzą 42 stopnie (pewnie to też jakaś symbolika, ale nie natknęłam się na informację jaka).

Całą przestrzeń pod Salą Honoru (równocześnie - za monumentalnymi schodami) oraz boczne skrzydła budowli zajmuje muzeum. Wejście do niego jest z galerii po prawej stronie. 

Zbiory podzielono na cztery sekcje:

- osobiste rzeczy należące do prezedenta i otrzymane dary,

- malarstwo olejne i panoramy bitew: pod Çanakkale/Gallipoli (1915-1916) oraz walk o niepodległość, 

- dokumenty dotyczące walki o niepodległość, 

- wystawa książek należących do Atatürka, w tym również jego notatki i strony z jego podkreśleniami. 

Po przeciwnej do mauzoleum stronie Placu Zwycięstwa znajduje się grób Mustafy İsmeta İnönü (1884-1973) – tureckiego wojskowego w stopniu generała, polityka, premiera i drugiego (po śmierci Kemala Atatürka) prezydenta Turcji. Był on najbliższym współpracownikiem i przyjacielem Mustafy Kemala Atatürka, dowódcą wojskowym z czasów wojny o niepodległość oraz drugim prezydentem Republiki Turcji. I w tym przypadku jest to symboliczny sarkofag. Właściwa komora grobowa mieści się pod ziemią.

W uzupełnieniu tego opisu - ponieważ nie jest to polityk zbyt znany w Polsce - skrót dokonań, które dały asumpt do uznania Mustafy Kemala za „Ojca Turków" (przeglad od AI).

Mustafa Kemal Atatürk przekształcił upadające Imperium Osmańskie w nowoczesne, świeckie i niepodległe państwo narodowe – Republikę Turecką. 

Najważniejsze zmiany i reformy, które przeprowadził to:

Odrzucenie rozbioru: Stanął na czele tureckiej wojny o niepodległość po I wojnie światowej i odrzucił narzucony przez mocarstwa traktat z Sèvres.

Utworzenie republiki: W 1923 roku oficjalnie proklamował powstanie Republiki Tureckiej i został jej pierwszym prezydentem. 

Zniesienie sułtanatu i kalifatu: Obalił sułtanat w 1922 roku oraz zlikwidował kalifat w 1924 roku, kończąc wielowiekową władzę dynastii osmańskiej. 

Świeckość państwa (laicyzm): Oddzielił religię od państwa, zlikwidował sądy szariackie i usunął islam jako religię państwową z konstytucji. 

Nowy alfabet: Zastąpił alfabet arabski alfabetem łacińskim w 1928 roku, co pomogło w walce z analfabetyzmem.

Zmiana kalendarza i czasu: Wprowadził kalendarz gregoriański oraz zachodni system miar i wag.

Prawa kobiet: Przyznał kobietom pełne prawa wyborcze (bierne i czynne) oraz zrównał je z mężczyznami w prawach cywilnych i rodzinnych.

Europeizacja ubioru: Zakazał noszenia tradycyjnych fezów na rzecz europejskich nakryć głowy oraz zachęcał do nowoczesnego ubioru.

Wprowadzenie nazwisk: Nakazał obywatelom przyjęcie stałych nazwisk na wzór zachodni. Sam otrzymał od parlamentu honorowe nazwisko Atatürk, co oznacza „Ojciec Turków”. 

Spacerkiem po chmurnej Ankarze. Turcja

Ankara to drugie (po Stambule) pod względem wielkości miasto w Turcji. Liczba mieszkańców przekroczyła 5,6 miliona. Najstarsze relikty osadnictwa pochodzą z epoki brązu - osada ludu Hatti na tym terenie  nosiła nazwę Ankuwash. Jednak legenda o założeniu miasta przez króla Midasa pochodzi już z czasów późniejszych, z około 1000 roku p.n.e. kiedy tereny te zamieszkiwali Frygowie. 

Potem był Aleksander Wielki, Grecy z Pontu, Rzymianie i Bizantyjczycy.  W 1402 roku miasto zdobyli Osmanowie. Leżąca na skrzyżowaniu szlaków handlowych osada przez wieki była ważnym, chociaż małym, ośrodkiem na skrzyżowaniu szlaków handlowych.

Grecy nadali miastu nazwę Áγκυρα/ Ancyra/Ankyra, co znaczy "kotwica". Zachodnią i osmańską ewolucją starożytnej greckiej nazwy Ankyra (oraz tureckiego wariantowego określenia Engürü) była "Angora".  Pod tą nazwa  miasto funkcjonowało - chociaż nie byla to oficjalna nazwa - w językach europejskich przez stulecia. Dlatego pochodzące z Turcji koty nazywane są "angorskimi". 

Pochodzenie angory nie zostało do końca wyjaśnione. Koty takie znano w Turcji już w zamierzchłych czasach i traktowano jak dachowce. Jest to bowiem rasa naturalna, powstała bez ingerencji człowieka (Wikipedia)

Aż do początku XX wieku Ankara/Angora pozostawała małym miasteczkiem z około trzydziestoma tysiącami mieszkańców. 

W 1923 roku Mustafa Kemal Atatürk uczynił miasto stolicą nowo powstałej Republiki Turcji. Wybór nie był przypadkowy. Chodziło nie tylko o bardziej centralne usytuowanie stolicy ale i o zerwanie z osmańską przeszłością z centrum politycznym w Stambule. 

Zobacz: https://emerytkawpodrozy.blogspot.com/2026/09/anitkabir-mauzoleum-ojca-turkow.html

W 1930 roku władze tureckie podjęły starania o przywrócenie stosowania na arenie międzynarodowej historycznej formy Ankara (nie Angora). 

Funkcjonujac jako stolica Ankara szybko urosła do rangi nowoczesnej metropolii łączącej relikty przeszłości z nowoczesną architekturą. 

Niewiele na razie zobaczyłam, bo ta wizyta to tylko przerwa w podróży. Chmurna i deszczowa...

To co widziałam udostępniam. 

Kontynuacja będzie...