Bajeczne kominy Kapadocji. Turcja

Kapadocja to kraina geograficzna w środkowej Turcji, na wschód od Ankary, w centralnej Anatolii. W późnej epoce brązu Kapadocja znana była jako Hatti i stanowiła kolebkę potęgi Hetytów, których państwo miało swoje centrum w Hattusie. Po upadku imperium hetyckiego (ok. 1200 roku p.n.e.) Kapadocją rządziła arystokracja feudalna. Tutaj można byłoby kontynuować historię tych ziem, kolejnych ludów, kolejnych władców…

Hetyci – starożytny lud indoeuropejski, który w epoce brązu stworzył jedno z największych mocarstw na Bliskim Wschodzie. Państwo (stolica Hattusa), które stworzyli (ok. 1650 roku p.n.e.) upadło około 1200 roku p.n.e. pod wskutek najazdów z zewnątrz oraz wewnętrznych konfliktów.

Jednak to raczej nie z powodu historii przybywają tutaj podróżnicy i turyści z całego świata. Tym, co przyciąga ich do Kapadocji, a i mnie przyciągnęło, jest to co przez miliony lat stworzyła natura, a ściślej mówiąc surrealistyczne krajobrazy z charakterystycznymi formacjami skalnymi zwanymi „kominami wróżek” powstałe wskutek erozji osadów wulkanicznych pozostałych po dawnych erupcjach wulkanów.

Kominy wróżek/bajeczne kominy – stożkowate formacje geomorfologiczne składające się ze stosunkowo miękkiej skały zwieńczonej twardszym, bardziej odpornym na erozję materiałem, który chroni tę mniej twardą kolumnę przed działaniem czynników atmosferycznych. Powstają one na ogół w obrębie skał osadowych oraz formacji wulkanicznych. O kształcie tych formacji decyduje przebieg procesów erozyjnych, oddziałujących na naprzemienne warstwy skał twardych i bardziej miękkich. Minerały obecne w różnych typach skał mogą sprawiać, że „kominy” wykazują zróżnicowaną kolorystykę na całej swojej wysokości.

W czasach nam bliższych – VIII do VII wieku p.n.e. – swój wkład „dołożył” do tych krajobrazów człowiek, drążąc w skałach szyby, korytarze i pomieszczenia tworzące całe podziemne miasta. Największe z nich, Derinkuyu (co oznacza „głęboka studnia”) ma osiem poziomów i sięga głębokości około 85 metrów. Mogło pomieścić do 20 000 osób. Pierwsze tunele zostały najprawdopodobniej wykute przez Frygów w VIII–VII wieku p.n.e. Znacznie później, w okresie chrześcijańskim późnego Cesarstwa Rzymskiego, mieszkańcy rozbudowali swoje pieczary, przekształcając je w głębokie, wielopoziomowe struktury dodając kaplice i refektarze. 

Derinkuyu, podobnie jak inne tego typu podziemnych kompleksów Kapadocji (a jest ich wiele), posiadało typowe wyposażanie jak prasy do wina i oleju, stajnie, piwnice, magazyny, a nawet cmentarz. Było wyposażone w rozbudowany system obronny z pułapkami rozmieszczonymi na wielu poziomach. Można je było zamknąć od wewnątrz za pomocą wielkich, kamiennych drzwi w formie kręgów toczonych po prowadnicach. Posiadały też liczne pionowe szyby wentylacyjne. Podziemne miasta służyły też społeczności chrześcijańskiej jako schronienie przed najazdami muzułmanów w trakcie trwających cztery stulecia wojen arabsko-bizantyńskich (780–1180), oraz jako schronienie podczas najazdów mongolskich pod wodzą Timura w XIV wieku.

Swoje siedziby ludzie sytuowali nie tylko poniżej poziomu gruntu, ale też w skałach górujących nad okolicą. Teraz nazywane są zamkami lub cytadelami. Chyba najbardziej popularnym jest ten w miejscowości Uçhisar. Nazwa Uçhisar oznacza po turecku „zewnętrzna cytadela” i nawiązuje do ogromnego, wysokiego na 60 metrów skalnego stożka, w którym wydrążono sieć korytarzy i pomieszczeń (obecnie w większości zablokowane lub niedostępne). W czasach bizantyjskich pełniły one funkcje mieszkalne, a być może także klasztorne. Szacuje się, że w zamku mogło niegdyś mieszkać około tysiąca osób.

Muzeum na wolnym powietrzu Zelve to kolejny wykuty w skałach kompleks klasztorny otoczony mieszkalnymi siedzibami ludzkimi. To właśnie w tym klasztorze znajdowały się pierwsze w Kapadocji seminaria kształcące duchownych. Miejsce to, wioska Zelve, jeszcze do 1952 roku było zamieszkane. Ze względów bezpieczeństwa (opadające fragmenty skał) ludzie zostali przesiedleni do pobliskiej miejscowości.

W IV wieku n.e. w Kapadocji zaczęły powstawać małe wspólnoty pustelników żyjących pod duchowym kierownictwem św. Bazylego, biskupa Cezarei. Kościoły, kaplice i klasztory drążone, podobnie jak podziemne miasta, w miękkiej skale tufowej świadczą o tym, że Kapadocja była ośrodkiem wczesnochrześcijańskiej nauki i miejscem pielgrzymek. Największe skupisko kościołów (i klasztorów) znajduje się w granicach Parku Narodowego Göreme (UNESCO). Muzeum na wolny powietrzu w Göreme obejmuje ponad 30 wykutych w skale kościołów i kaplic, z których część ozdobiona jest freskami pochodzącymi z okresu od IX do XI wieku.

Taka ciekawostka: skalne kościoły Kapadocji zostały odkryte przez Guillaume de Jerphaniona (1877–1948), francuskiego jezuitę, archeologa, niemal przez przypadek, podczas jego konnej wyprawy do Anatolii w 1907 roku. Ta i dwie inne wyprawy zaowocowały pięciotomową książką Une nouvelle province de l'art byzantin, w której opisuje on szczegółowo około 100 kościołów oraz ponad 230 obiektów sakralnych znajdujących się w chrześcijańskiej Kapadocji.

I jeszcze doliny. Dolina Gołębi, Miłości, Mnichów… Dolina Różowa, Czerwona, Wyobraźni…

O tak, wyobraźnia pracuje gdy oczy widzą te wszystkie fantastyczne kształty, barwy, faktury skał. I nie jest ważne czy to akurat Dolina Miłości czy Mnichów (podobnie jak nie jest ważne czy to kościół św. Barbary czy kościół Węża). Zachwyca każda. Pozostaje niedosyt i świadomość, że zdjęcia nie oddadzą tego co widzi oko.

Rozdarta wewnętrznie przy wyborze zdjęć do tego wpisu, z tych zdjęć, które się w poście nie zmieściły, utworzyłam album: https://photos.app.goo.gl/VFfmP4U4LN4Ycaa58