Saintes-Maries-de-la-Mer/Święte Marie z Morza. Stolica regionu Camargue w Prowansji. Francja. Cz. I

Camargue to kraina geograficzna na południu Francji, w delcie rzeki Rodan, jednej z największych delt rzecznych w Europie. Jedną trzecią powierzchni Camargue stanowią mokradła i jeziora, są to głównie starorzecza. Cały teren jest regularnie podtapiany i zalewany. Występują też duże laguny solankowe odcięte od morza mieliznami i trzcinowymi bagnami. Wybrzeże morza to piaszczyste wydmy. W północnej części równiny Camargue rozwinęło się rolnictwo, głównie uprawa ryżu.

Krajobraz równiny został przez wieki znacznie przekształcony przez człowieka (przekształcenia te były w dużej mierze inicjowanych przez cystersów i benedyktynów) – osuszanie torfowisk, budowa grobli i kanałów odwadniających. Mimo to w dalszym ciągu jest to raj dla zwierząt, głównie ptaków, których naliczono około 400 gatunków. A flamingi tworzą tutaj największą kolonię lęgową. Jest to też teren, na którym dzikie białe konie – konie Camargue – żyjąc w geograficznej izolacji, zachowały jako jedna z nielicznych europejskich ras cechy niezmienione od ponad tysiąca lat (chociaż oficjalnie zostały uznane za rasę dopiero w 1968 roku). Podobno konie na malowidłach naskalnych sprzed 15 000 lat to konie typu rumaków Camargue, co ma dowodzić prawdziwości teorii, że żyjące na tych terenach białe konie są pierwotnymi mieszkańcami tych ziem.

Symbolem dzikiej przyrody delty Rodanu, obok koni, są czarne byki, mniejsze od innych ras, o charakterystycznych smukłych rogach w kształcie liry. Żyją tu na wolności w stadach (manades), ale są też hodowane.

Niemal cały obszar Camargue jest objęty ochroną (w różnym zakresie terytorialnym) zarówno na szczeblu lokalnym, narodowym, jak i międzynarodowym: Narodowy rezerwat przyrody Camargue utworzony w 1975 roku (konsekwencja wcześniejszych ustaleń z 1928 roku); rezerwat biosfery UNESCO, przynależność do sieci Natura 2000, wpis na listę konwencji ramsarskiej chroniącej ekosystemy wodne o znaczeniu międzynarodowym (zobacz też: https://emerytkawpodrozy.blogspot.com/2025/02/ochrona-mokrade-dla-naszej-wspolnej.html)

Camargue to obszar słabo zaludniony a mieszkańcy utrzymują się głównie z turystyki, pozyskiwania soli morskiej oraz hodowli byków i organizowania course camarguaise – bezkrwawych walk, raczej biegów. Rywalizacja polega tutaj na zerwaniu kokard umieszczonych między rogami byka. Stolicą regionu Camargue jest Saintes-Maries-de-la-Mer/Święte Marie z Morza. (ok. 3000 mieszkańców), miasto na wybrzeżu Morza Śródziemnego, w odległości około półtora kilometra na wschód od ujścia Małego Rodanu – zachodniej odnogi Rodanu; ok. 38 kilometrów na południowy zachód od Arles (łatwy dojazd autobusem A50 z przystanku przed dworcem kolejowym w Arles lub z centrum miasta).

Miejscowość została wspomniana jako „Ra” w IV wieku n.e. przez rzymskiego geografa Rufusa Festusa Avienusa. W VI wieku z inicjatywy biskupstwa w Arles – ważnej bazy dla chrystianizacji Galii – wzniesiono w niej klasztor lub kościół pod wezwaniem św. Marii z Łodzi a wieś stała się znana jako Notre-Dame-de-Ratis (Matka Boska z Łodzi – łac. ratis – „tratwa/łódź”).

W 1838 roku nazwę miejscowości przemianowano na Saintes-Maries-de-la-Mer nawiązując do wezwania kościoła, ale też do postaci, które – zgodnie z lokalną i katolicką tradycją – tą łodzią przybyły. Pozostaje wyjaśnienie, co to za łódź i co to za Marie.

Wezwanie świątyni (a w konsekwencji nazwa miejscowości) nawiązywały do legendy (a wersji legend było wiele), zgodnie z którą po Zmartwychwstaniu Jezusa, uciekając z Ziemi Świętej przed prześladowaniami chrześcijan, przypłynęły na łodzi i wysiadły na południowym brzegu Galii trzy Marie wymieniane w Ewangelii.

Nasuwa się pytanie, o które Marie chodzi, Ewangelie bowiem wspominają o kilku kobietach o imieniu Maria. Określenie „Trzy Marie” też odnoszono do różnych grup kobiet o imieniu Maria (Trzy Marie obecne przy ukrzyżowaniu Jezusa; Trzy Marie przy grobie Jezusa w Niedzielę Wielkanocną; Trzy córki świętej Anny, wszystkie o imieniu Maria).

Co więcej, Salome (matka apostołów Jana i Jakuba Większego) nazywana jest Marią Salome i jest identyfikowana jako jedna z Trzech Marii.

Nie można też nie wspomnieć, że w różnych momentach historii chrześcijaństwa (jak też w różnych krajach) niektóre z Marii były utożsamiane ze sobą (np. Maria Kleofasowa, żona Kleofasa była czasem utożsamiana z Marią Jakubową, Matką Jakuba Mniejszego).

Według średniowiecznej legendy odnoszącej się do historii Saintes-Maries-de-la-Mer, Trzy Marie, które przybyły na łodzi to Maria Magdalena, Maria Jakubowa i Maria Salome. Towarzyszyła im pochodząca z Górnego Egiptu Sara, służąca jednej z nich (lub wszystkim). Niektóre wersje legendy wymieniają jeszcze inne postacie znane z Ewangelii. Według innej wersji Sara nie przypłynęła z Trzema Mariami, ale była miejscową kobietą, która powitała je, gdy przypłynęły do Galii.

Niestety, silne oświetlenie punktowe ołtarza Trzech Marii uniemożliwiło zrobienie dobrego zdjęcia .

Sara, zwana też Czarną Sarą, Czarną Madonną lub Kali Sarą stała się patronką Romów – świętą Sarą – a centrum jej kultu i celem pielgrzymek, jest właśnie Saintes-Maries-de-la-Mer. Uroczystości te zbliżone są do ceremonii odbywanych w Indiach, poświęconych hinduskiej bogini Kali/Durgi. Uważa się zatem, że kult Sary/Kali/Durgi został przeniesiony na grunt chrześcijaństwa w takiej postaci, właśnie tutaj, we Francji. Jest to o tyle prawdopodobne, że jak wiadomo, korzenie Romów są w Indiach.

Jak wspomniano wyżej, pierwszy kościół w Notre-Dame-de-Ratis (w późniejszym okresie zwanym też Notre-Dame-de-la-Barque) powstał w VI wieku. W okresie od IX do XI wieku został przebudowany na kościół z donżonem, o charakterze obronnym i ochronnym. W 1078 roku ustanowiono w nim przeorat oraz poświęcono, już jako kościół Notre-Dame-de-la-Mer (Matki Bożej z Morza).

We wnętrzu kościoła zachowała się studnia z wodą pitną, z której mogli korzystać mieszkańcy wioski, gdyby musieli schronić się przed najeźdźcami. W IX wieku miasto najechali Wikingowie a później Saraceni.

Obecny wygląd pochodzi z XIV wieku. Kościół sporo ucierpiał w czasie rewolucji francuskiej, został jednak odrestaurowany.

Pierwsze badania archeologiczne przeprowadzono w 1448 roku. Odkryto wówczas mury wcześniejszych budowli, kilka pochówków, w tym dwa ciała, które zidentyfikowano jako szczątki Marii Jakubowej i Marii Salome. Jeden z kamieni, na których spoczywały ciała, nazwany „poduszką świętych”, został wyeksponowany w filarze wewnątrz kościoła.

Grota pod prezbiterium poświęcona jest kulowi św. Sary.

Odkryciu relikwii towarzyszyła decyzja o oddawaniu im czci trzy razy w roku: 25 maja w święto Marii Jakubowej, 22 października w święto Marii Salome oraz 3 grudnia. W maju i październiku odbywa się procesja nad morze, z łodzią i dwiema świętymi[1]. Święta Sara jest czczona 24 maja[2]. Procesje te łączą się z rytualnym zanurzeniem w morzu. Zanurzane są w wodzie figury Sary i Marii; również pielgrzymi wchodzą do wody.

Część druga wpisu:

[1] Wszystkie opisy – mimo, że mowa o trzech Mariach – skupiają się na postaciach Marii Jakubowej i Marii Salome. Według legend popularnych zwłaszcza we Francji, Maria Magdalena miała spędzić ostatnie 30 lat życia jako pustelnica w grocie La Sainte-Baume (również w Prowansji), gdzie zmarła.

[2] Już wcześniej, w XIV wieku, za pontyfikatu papieży awiniońskich, pielgrzymki do Saintes-Maries-de-la-Mer cieszyły się tak dużą popularnością, że w 1343 roku Benedykt XII ustalił obchody ku czci świętej Sary na 25 maja i 22 października.